Waarom doe je je werk graag? Wat maakt dat je bij het ene project energie krijgt en bij het andere niet? Het antwoord zit in je drijfveren. In dit artikel lees je welke drijfveren er zijn, hoe je die van jou ontdekt en hoe je erover vertelt bij een sollicitatie.
Inhoudsopgave
Wat zijn drijfveren?
Een drijfveer is een onderliggende reden om iets te doen of een bepaalde keuze te maken. Het is wat je in beweging brengt, ook als het even tegenzit. Andere woorden voor drijfveer zijn beweegreden, prikkel of motivator.
Verschil tussen drijfveren en motivatie
Drijfveer en motivatie worden vaak door elkaar gebruikt, maar er zit een nuanceverschil in. Motivatie is vaak tijdelijk en gericht op een specifieke taak of doel. Drijfveren liggen dieper: ze bepalen waarom je bepaald werk kiest en waarom sommige taken je energie geven terwijl andere je leegzuigen.
Een voorbeeld: je motivatie om een rapport af te maken kan zijn dat de deadline nadert. Je drijfveer om in dit vakgebied te werken kan zijn dat je graag complexe problemen analyseert.
Ambities zijn weer iets anders. Dat zijn concrete doelen die je wilt bereiken, vaak gedreven door een of meer drijfveren.
10 drijfveren op het werk
Er bestaan verschillende modellen die drijfveren indelen (daarover later meer), maar in de praktijk komen deze 10 het vaakst voor:
- Inhoud en expertise. Je wilt goed zijn in je vak en alles weten over je vakgebied. Je verdiept je graag, volgt opleidingen en wilt de specialist zijn waar anderen naartoe komen met vragen. Typische beroepen: onderzoeker, analist, adviseur, specialist.
- Vrijheid en autonomie. Je wilt zelf bepalen hoe, wanneer en waar je werkt. Een baas die over je schouder meekijkt is je ergste nachtmerrie. Je functioneert het beste als je ruimte krijgt om je eigen aanpak te kiezen. Typische beroepen: zzp’er, freelancer, projectleider met mandaat.
- Financiële beloning. Geld verdienen is je primaire motivator. Niet per se uit hebzucht, maar omdat je financiële zekerheid of een bepaalde levensstijl belangrijk vindt. Je kiest bewust voor banen met een goed salaris, bonus of doorgroeimogelijkheden.
- Creativiteit. Je wilt nieuwe dingen bedenken, anders denken dan de rest en ruimte krijgen voor experimenten. Routinewerk maakt je ongelukkig. Je zoekt banen waar je iets kunt ontwerpen, verbeteren of helemaal opnieuw kunt opzetten.
- Mensen en samenwerking. Je haalt energie uit contact met anderen. Of het nu gaat om klanten helpen, een team aansturen of collega’s coachen: de sociale kant van werk is voor jou het belangrijkst.
- Maatschappelijke impact. Je wilt bijdragen aan iets groters dan jezelf. Denk aan klimaat, onderwijs, gezondheidszorg of gelijke kansen. Je kiest bewust voor organisaties die maatschappelijk verantwoord bezig zijn.
- Zekerheid en stabiliteit. Je wilt een vast contract, duidelijke afspraken en weten waar je aan toe bent. Risico’s nemen is niet je ding. Je functioneert het beste in een voorspelbare omgeving met heldere structuren.
- Status en erkenning. Je wilt gezien worden, waardering krijgen voor je werk en een positie bereiken die respect afdwingt. Een mooie functietitel, zichtbaarheid in de organisatie en complimenten geven je energie.
- Leiderschap en invloed. Je wilt richting geven, beslissingen nemen en anderen meenemen in jouw visie. Je zoekt posities waarin je invloed hebt op hoe dingen worden gedaan.
- Persoonlijke ontwikkeling. Je wilt blijven groeien, nieuwe vaardigheden leren en jezelf uitdagen. Stilstand voelt als achteruitgang. Je kiest voor werkgevers die investeren in training en talentontwikkeling.
De meeste mensen hebben 2 tot 3 dominante drijfveren. Die kunnen ook veranderen. Iemand van 25 vindt vrijheid en groei misschien het belangrijkst, terwijl diezelfde persoon op 40-jarige leeftijd meer waarde hecht aan zekerheid en inhoud.
Intrinsieke vs. extrinsieke drijfveren
Naast het type drijfveer maakt het uit waar de drijfveer vandaan komt.
Intrinsieke drijfveren
Intrinsieke drijfveren komen vanuit jezelf. Je doet iets omdat je het interessant, waardevol of bevredigend vindt. Niemand hoeft je te pushen. Voorbeelden:
- Zorg. Je kiest voor de zorgsector omdat je graag voor mensen zorgt, niet omdat het moet.
- Data-analyse. Je verdiept je in datasets omdat je patronen herkennen fascinerend vindt, ook buiten werktijd.
- Ondernemerschap. Je start een eigen bedrijf omdat je het idee van iets opbouwen spannend vindt.
Extrinsieke drijfveren
Extrinsieke drijfveren komen van buitenaf. Je doet iets vanwege een beloning, deadline, verwachting of consequentie. Voorbeelden:
- Bonus. Je werkt over omdat er een financiële beloning aan vastzit, niet omdat je het werk zelf zo leuk vindt.
- Certificaat. Je haalt een diploma of certificaat omdat je werkgever dat eist voor je functie.
- Druk van buitenaf. Je solliciteert op een functie omdat je omgeving vindt dat je meer moet verdienen.
Extrinsiek is niet per definitie slecht. Een combinatie van beide werkt voor de meeste mensen het beste. Maar als je alleen gedreven wordt door externe factoren, is de kans groter dat je op den duur vastloopt of een burn-out ontwikkelt.
Gezonde en ongezonde drijfveren
Een drijfveer kan gezond of ongezond zijn, ongeacht of die intrinsiek of extrinsiek is.
Gezonde drijfveren
Een gezonde drijfveer komt voort uit een positieve emotie: nieuwsgierigheid, ambitie, enthousiasme of betrokkenheid. Voorbeelden:
- Groei. Je wilt je talenten benutten en verder ontwikkelen omdat dat je energie geeft.
- Resultaat. Je bent resultaatgericht en houdt ervan om dingen af te ronden en het eindresultaat te zien.
- Bijdrage. Je wilt iets betekenen voor je team of organisatie, omdat dat je werk waardevol maakt.
Ongezonde drijfveren
Een ongezonde drijfveer komt voort uit angst, onzekerheid of negatieve patronen. De prestatie zelf geeft geen voldoening. Het draait vooral om het vermijden van een negatief gevoel. Voorbeelden:
- Bevestiging zoeken. Je werkt keihard om waardering te krijgen, omdat je zelfvertrouwen laag is. De prestatie zelf voelt nooit genoeg.
- Pleasen. Je zegt overal ja op uit angst om afgewezen te worden, ook als het ten koste van jezelf gaat.
- Faalangst. Je saboteert kansen of stelt dingen uit omdat je bang bent om te falen (zelfsabotage).
Om te bepalen of een drijfveer gezond of ongezond is, stel jezelf de vraag: doe ik dit omdat het goed voelt, of omdat ik bang ben voor wat er gebeurt als ik het niet doe?
Je drijfveren ontdekken
Veel mensen vinden het lastig om hun drijfveren te benoemen. Dat is logisch: je bent er zo aan gewend dat je ze niet meer bewust opmerkt. Deze reflectievragen helpen je om ze scherp te krijgen:
- Waar krijg je energie van op je werk?
- Welke taken zou je ook doen als je er niet voor betaald werd?
- Wanneer vergeet je de tijd tijdens het werken?
- Wat irriteert je het meest aan een baan?
- Waarom heb je ooit voor je huidige werk of opleiding gekozen?
- Wat zou je veranderen als je morgen een andere baan kon kiezen?
Gebruik dit template om je antwoorden te ordenen:
Mijn top 3 drijfveren:
1. [bijv. inhoud en expertise]
2. [bijv. vrijheid en autonomie]
3. [bijv. persoonlijke ontwikkeling]
Waarom deze 3?
1. Ik merk dat ik het meest voldaan ben als ik [...]
2. Ik word het meest ongelukkig als [...]
3. In mijn ideale baan zou ik elke dag [...]
Concrete situatie waarin ik dit merkte:
[beschrijf een moment waarop je echt in je element was op werk]
Wil je hier dieper in duiken? Het Japanse concept Ikigai helpt je om de balans te vinden tussen wat je goed kunt, wat je leuk vindt, waar de wereld behoefte aan heeft en waar je geld mee kunt verdienen. Een loopbaanadviseur kan je ook helpen om je drijfveren scherp te krijgen met behulp van gevalideerde tests en persoonlijke begeleiding.
Drijfveren bij een sollicitatie
Bij vrijwel elk sollicitatiegesprek krijg je de vraag: wat drijft je? Of een variant daarop, zoals “wat motiveert je?” of “waarom wil je deze baan?”
Het verschil tussen een goed en een slecht antwoord zit in 3 dingen: wees specifiek, koppel het aan de functie en maak het persoonlijk. Vermijd nietszeggende antwoorden als “ik vind het een leuk bedrijf” of “ik wil mezelf ontwikkelen”.
Voorbeeldantwoorden per drijfveer:
Inhoud en expertise:
"Wat mij drijft is de inhoudelijke kant van dit vakgebied. In mijn vorige functie heb ik me gespecialiseerd in [onderwerp] en ik merk dat ik het meest voldaan ben als ik een complex vraagstuk kan ontleden en tot een onderbouwde oplossing kom. Bij jullie organisatie trekt me aan dat [specifiek aspect van de functie]."
Mensen en samenwerking:
"Ik haal de meeste energie uit samenwerken met een team aan een gezamenlijk doel. In mijn huidige functie coach ik 3 junior collega's en dat geeft me veel voldoening. Wat me aanspreekt aan deze vacature is de nadruk op teamwerk en klantcontact."
Maatschappelijke impact:
"Ik kies bewust voor werk dat bijdraagt aan [thema]. In mijn vorige baan heb ik [concreet voorbeeld] opgezet, en ik zoek een organisatie waar ik dat kan voortzetten. Jullie missie rond [specifiek aspect] sluit daar goed bij aan."
Vrijheid en autonomie:
"Ik werk het beste als ik eigenaarschap krijg over mijn projecten. Ik stel zelf prioriteiten, zoek de beste aanpak en neem verantwoordelijkheid voor het resultaat. Wat me opvalt aan deze functie is de ruimte om zelfstandig te opereren binnen het team."
Wat je beter niet zegt
Sommige drijfveren zijn eerlijk maar niet slim om te benoemen bij een sollicitatie:
- “Ik wil vooral meer verdienen” — klinkt alsof je weggaat zodra iemand anders meer biedt
- “Ik zoek een rustige baan met weinig stress” — klinkt alsof je geen uitdaging aankan
- “Ik wil hier werken omdat het dichtbij huis is” — zegt niets over je betrokkenheid bij de functie
Dat betekent niet dat deze drijfveren niet geldig zijn. Maar in een sollicitatiegesprek presenteer je het beste de drijfveren die ook waardevol zijn voor de werkgever.
Theoretische achtergrond
Als je meer wilt weten over de wetenschap achter drijfveren, zijn dit de 3 meest gebruikte modellen:
- Spiral Dynamics (Graves). 7 drijfveren gekoppeld aan kleuren (paars = veiligheid, rood = macht, blauw = structuur, oranje = competitie, groen = harmonie, geel = vrijheid, turkoois = holistisch). Dit model kijkt naar waardensystemen die zich ontwikkelen naarmate mensen en culturen groeien.
- Loopbaanankers (Schein). 8 ankers die bepalen welk type werk en werkomgeving bij je past: technisch/functioneel, managementcompetentie, autonomie, zekerheid, ondernemersschap, dienstbaarheid, uitdaging en levensstijl.
- Motivatiemodel (Reiss). 16 basismotieven die menselijk gedrag verklaren, van macht en onafhankelijkheid tot sociale contacten en fysieke activiteit.
Elk model belicht drijfveren vanuit een ander perspectief. Voor praktisch gebruik bij het kiezen van een baan of het voorbereiden van een sollicitatie zijn de 10 drijfveren eerder in dit artikel het meest bruikbaar.
