Inlevingsvermogen, sensitief zijn: tips en voorbeelden

Voor veel functies heb je inlevingsvermogen nodig. Denk bijvoorbeeld aan de zorg, het onderwijs, maar ook de klantenservice. Wat betekent competentie inlevingsvermogen? Wat is het verschil met empathie? En hoe word je er beter in?

Wat betekent inlevingsvermogen?

Je inlevingsvermogen is je vermogen om je te verplaatsen in een ander. Je stelt je voor wat iemand denkt en voelt in een bepaalde situatie. We spreken daarom ook wel van jezelf in iemands schoenen plaatsen.

Inlevingsvermogen is iets anders dan empathie, ook wel invoelendheid genoemd. Empathie is een emotionele reactie, inleving is meer rationeel. Je gebruikt je verbeeldingskracht en moet dus actief nadenken.

Ook mensen met weinig empathie kunnen inlevingsvermogen hebben. Het is een vaardigheid die je kunt ontwikkelen, ook op latere leeftijd.

Sensitief

Sensitief zijn betekent gevoelig zijn voor zowel je eigen emoties als die van anderen. Het omvat het vermogen om subtiele veranderingen in stemming, gedrag of de emotionele toestand van jezelf of anderen waar te nemen en daarop adequaat te reageren.

Een sensitief persoon is zich bewust van de nuances in de sociale en emotionele context en kan hierdoor empathisch en attent handelen.

Er zijn verschillende aspecten aan sensitiviteit:

1. Emotionele sensitiviteit. Het vermogen om emotionele signalen bij anderen te herkennen en te interpreteren. Dit houdt in dat je je bewust bent van de gevoelens en emoties van anderen, zelfs als ze niet expliciet worden uitgedrukt.
2. Zelfbewustzijn. Sensitieve mensen zijn vaak ook zeer bewust van hun eigen gevoelens en emoties. Ze kunnen hun eigen innerlijke ervaringen goed begrijpen en herkennen hoe deze hun gedrag en reacties beïnvloeden.
3. Reactievermogen. Het gaat niet alleen om het waarnemen van emoties, maar ook om het vermogen om gepast te reageren. Dit kan betekenen dat je steun biedt, empathie toont, of aanpassingen maakt in je communicatie of gedrag om aansluiting te vinden bij de emotionele toestand van anderen.
4. Sociale intuïtie. Sensitieve personen hebben vaak een goede intuïtie over sociale situaties en relaties. Ze kunnen de onderliggende dynamieken in interacties begrijpen en hierop inspelen.

Hoogsensitief

Hoogsensitief, ook bekend als hoogsensitiviteit of hoogsensitieve personen (HSP), verwijst naar individuen die een verhoogde gevoeligheid hebben voor zintuiglijke prikkels en een diepere cognitieve verwerking van emotionele en fysieke stimuli. Deze term werd populair door het werk van de Amerikaanse psychologe Elaine N. Aron in de jaren ’90. Hoogsensitieve personen ervaren de wereld intenser en kunnen daardoor meer beïnvloed worden door hun omgeving.

Kenmerken van hoogsensitiviteit omvatten:

1. Diepgaande verwerking. Hoogsensitieve personen denken vaak diep na over dingen en verwerken informatie grondig. Dit kan leiden tot rijkere en complexere innerlijke ervaringen.
2. Overweldigd door intense stimuli. Ze kunnen gemakkelijk overweldigd raken door sterke zintuiglijke ervaringen zoals luide geluiden, felle lichten, of drukke omgevingen.
3. Emotionele reactiviteit en empathie. Een verhoogde emotionele reactie op positieve en negatieve gebeurtenissen. Ze voelen vaak diepe empathie voor anderen en kunnen gemakkelijk geraakt worden door wat anderen ervaren.
4. Gevoeligheid voor subtiliteiten. Hoogsensitieve personen merken vaak subtiele veranderingen op die anderen misschien niet waarnemen, zoals kleine verschuivingen in de stemming van iemand of veranderingen in de omgeving.
5. Behoefte aan tijd alleen. Vanwege de intense verwerking van stimuli hebben HSP’s vaak behoefte aan tijd alleen om te herstellen en hun energie te hernieuwen zoals ook introverte personen hier behoefte aan hebben.

Hoogsensitiviteit is geen stoornis, maar een persoonlijkheidskenmerk. Het brengt zowel uitdagingen als voordelen met zich mee. HSP’s kunnen bijvoorbeeld uitblinken in rollen waar empathie, creativiteit, en intuïtie belangrijk zijn, maar kunnen ook meer vatbaar zijn voor stress en overprikkeling.

Waarom heb je inlevingsvermogen nodig?

Inleving is een competentie die nodig is voor alle banen waarbij je met mensen werkt. Daarom zie je het vaak bij de eisen staan in vacatures in de zorg, onderwijs en klantenservice.

Maar ook in marketing, juridische banen en zelfs IT heb je inlevingsvermogen nodig: wat denkt de klant?

Inlevingsvermogen is het meest nodig in de zorg, want daar moet je patiënten begrijpen voordat je ze kunt helpen.

Het is ook prettig voor mensen als ze worden geholpen door iemand die sensitief is.

Ze voelen zich dan beter begrepen en serieus genomen.

Valkuilen inlevingsvermogen

Het hebben van inlevingsvermogen of sensitief zijn kan waardevol zijn op de werkvloer. Deze eigenschappen stellen je in staat om effectiever te communiceren, betere relaties op te bouwen en te anticiperen op de behoeften van anderen.

Echter, zoals met veel eigenschappen, zijn er ook valkuilen:

• Emotionele uitputting. Als je je te veel inleeft in de problemen van anderen of te gevoelig bent voor hun emoties, kan dit leiden tot emotionele uitputting of burn-out. Dit is vooral het geval in beroepen waar je regelmatig te maken hebt met emotioneel zware situaties, zoals in de gezondheidszorg, sociale diensten, of coaching.
• Moeite met grenzen stellen. Mensen die sterk inlevend of sensitief zijn, kunnen het moeilijk vinden om grenzen te stellen. Ze kunnen te veel van zichzelf geven in een poging anderen te helpen, wat ten koste kan gaan van hun eigen welzijn en effectiviteit. Je kunt moeite hebben met nee zeggen.
• Overidentificatie met anderen. Er is een risico dat je je te sterk identificeert met de emoties of situaties van anderen. Dit kan leiden tot een gebrek aan objectiviteit, waardoor het moeilijker wordt om professioneel en effectief te handelen.
• Moeite met confronterende situaties. Sensitieve personen kunnen het moeilijk vinden om confronterende situaties aan te gaan of om kritische feedback te geven. Dit kan leiden tot uitdagingen in leiderschapsrollen of situaties waar assertiviteit vereist is.
• Overbelasting door stimuli. Op een drukke werkvloer kunnen de vele prikkels overweldigend zijn voor iemand die zeer sensitief is, wat kan leiden tot stress of verminderde prestaties.

Hoe ontwikkel je inlevingsvermogen?

Dé tip om meer inlevingsvermogen te trainen: stop met vanuit jezelf te denken!

Veel mensen gebruiken zichzelf als uitgangspunt. Ze gaan ervan uit dat anderen hetzelfde reageren op situaties als zij. Dan maken ze snel deze denkfouten:

• Ik kan makkelijk doorwerken als ik ziek ben, dus jij moet dat ook kunnen.
• Ik snap niet waarom ik mijn hond niet mee naar kantoor mag nemen. Wie is er nou bang voor honden?
• Ik kan altijd geld lenen bij familie als ik dat nodig heb.

Het is logisch dat we zo denken, maar houd in je achterhoofd dat andere mensen een andere belevingswereld hebben.

Ze hebben andere voorkeuren, ideeën en ervaringen.

Je kunt niet in andermans hoofd kijken. Toch kun je met inlevingsvermogen ver komen.

Ook al begrijp je het zelf niet, of zou je zelf heel anders reageren, probeer te bedenken wat het uitgangspunt van iemand anders is.

Probeer ook goed te luisteren zonder te oordelen.

Voorbeelden van inlevingsvermogen

Heb jij inlevingsvermogen? Of moet je er nog aan werken? Misschien herken je jezelf in deze voorbeelden.

Dit zijn kenmerken van iemand met de competentie inlevingsvermogen:

• Kan goed luisteren én doorvragen
• Is geduldig
• Heeft niet snel een oordeel klaar
• Kan van gedachten veranderen door nieuwe informatie
• Heeft een goede verbeeldingskracht
• Denkt niet alleen vanuit zichzelf
• Staat open voor anderen
• Kan goed laten merken dat je de ander begrijpt
• Is empathisch

Dit zijn voorbeelden van professionals die hun inlevingsvermogen gebruiken op het werk:

• Een arts moet een patiënt slecht nieuws brengen. Hij weet welke gevolgen de diagnose kan hebben in het leven van mensen. Daarom neemt hij de tijd en geeft  meer informatie over alle bijkomende zaken.
• Een medewerker bij een callcenter krijgt een klant aan de lijn die erg boos is over een klein probleem. Uit het verhaal blijkt dat deze persoon door een heel moeilijke periode gaat. De telefonist begrijpt plotseling beter waarom het kleine probleem diegene zo boos maakt en kan hem of haar beter helpen.