Met een Nederlandse achtergrond heb je gemiddeld 2,2 sollicitatiebrieven nodig voor een positieve reactie. Met een Marokkaanse achtergrond zijn dat er 3,3, met een cv dat verder identiek is. Die cijfers komen uit een veldexperiment van de Universiteit Utrecht en de Universiteit van Amsterdam met ruim 4.200 fictieve sollicitaties op echte vacatures, door de NOS per groep uitgewerkt.
Wie keer op keer wordt afgewezen, gaat twijfelen aan zijn brief, zijn cv, zijn foto. Soms terecht. Maar ligt het aan je naam of je leeftijd, dan verandert een betere brief weinig en heb je meer aan een andere aanpak en aan kennis van je rechten.
Inhoudsopgave
Hoe vaak komt discriminatie bij solliciteren voor?
Discriminatie meten is lastig, want geen werkgever geeft toe dat hij iemand om zijn naam afwijst. Onderzoekers werken daarom met praktijktests: ze sturen gelijke sollicitaties naar echte vacatures en variëren alleen het kenmerk dat ze willen meten, zoals naam of leeftijd. Het verschil in uitnodigingen laat zien hoeveel dat kenmerk kost.
Herkomst
In het Utrechts-Amsterdamse experiment had een sollicitant met een Nederlandse achtergrond ongeveer 20% meer kans om benaderd te worden dan iemand met een westerse migratieachtergrond, en 40% meer dan iemand met een niet-westerse achtergrond. Vooral sollicitanten met een Turkse, Marokkaanse en Antilliaanse achtergrond werden volgens de Universiteit Utrecht sterk benadeeld. Bij Poolse sollicitanten vonden de onderzoekers geen duidelijk bewijs van discriminatie (het ging overigens om starters van 23 tot 25 jaar met zo’n 4 jaar werkervaring).
In brieven uitgedrukt had een sollicitant met een Poolse achtergrond er 2,5 nodig, met een Bulgaarse 2,9, met een Turkse 3,2 en met een Marokkaanse dus 3,3. Voor sollicitanten met een Antilliaanse achtergrond lag het ergens tussen de 3,7 en 6,9 brieven, een grote marge omdat de onderzoekers voor die groep minder sollicitaties verstuurden. De metingen vonden bovendien plaats in een periode waarin het goed ging met de economie. Bij een slechtere arbeidsmarkt worden de absolute verschillen snel groter, waarschuwde de NOS.
Ook over een langere periode gezien is er weinig reden voor optimisme. Een internationale analyse van 90 praktijktests in 6 westerse landen laat zien dat discriminatie bij het werven in de meeste landen gelijk bleef, terwijl die in Nederland door de jaren heen toenam.
Religie
Herkomst en geloof lopen in de praktijk door elkaar, maar onderzoekers kunnen ze uit elkaar halen. In een praktijktest in 5 Europese landen, waaronder Nederland, kregen sollicitanten met wortels in een land waar veel moslims wonen al minder reacties. Sollicitanten die in hun brief ook een band met de islam lieten zien, werden daar bovenop nog eens benadeeld. De achterstand was het grootst bij mannen uit zichtbare minderheden.
Of je je geloof noemt, is jouw keuze. Lees meer over religie op je cv.
Leeftijd
Leeftijdsdiscriminatie geldt vooral als probleem van 50-plussers. Wereldwijd klopt dat beeld: in praktijktests krijgen oudere sollicitanten gemiddeld een derde minder positieve reacties dan jongere.
Nederlandse cijfers maken het ingewikkelder. Het TA Audit Institute deed ruim 1.500 mystery-sollicitaties bij 245 grote werkgevers en zag dat leeftijd vaker tot ongelijke behandeling leidde dan geslacht of herkomst. In 68% van die gevallen was de jongere kandidaat de benadeelde, ook als de recente werkervaring van beide kandidaten vergelijkbaar was. Het onderzoek ging alleen over grote werkgevers, dus hoe dit bij het mkb uitpakt, weet niemand.
Ben je 50-plus, lees dan meer over solliciteren als 50-plusser. En ben je 25 en word je afgewezen omdat de werkgever je leeftijd laat meewegen in plaats van je ervaring, dan is dat net zo goed leeftijdsdiscriminatie. De wet beschermt beide kanten.
Beperking
Een beperking weegt in praktijktests nog zwaarder dan leeftijd. Kandidaten met een handicap krijgen wereldwijd ongeveer twee vijfde minder positieve reacties. Dat maakt de vraag of je een beperking in je brief noemt een lastige afweging: een werkgever mag je er niet om afwijzen, maar in de eerste schifting ziet niemand dat gebeuren. Lees meer over een handicap vermelden op je cv en over werken met een arbeidsbeperking.
Zwangerschap en geslacht
Van de vrouwen die tijdens hun zwangerschap werkten of werk zochten, kreeg 44% te maken met zwangerschapsdiscriminatie. Dat percentage is sinds de eerste meting niet gedaald, en 41% van de vrouwen kreeg tijdens een sollicitatie vragen over zwangerschap of een kinderwens. Die vragen mag een werkgever niet stellen. Lees meer over solliciteren als je zwanger bent.
Waarom een beter cv het probleem niet oplost
Wie veel afwijzingen krijgt, gaat meestal aan zijn cv en brief sleutelen. Bij discriminatie levert dat weinig op. De onderzoekers van het Utrechts-Amsterdamse experiment gaven een deel van de fictieve sollicitanten extra informatie mee, zoals een foto en diplomacijfers, en lieten anderen hun productiviteit benadrukken. De discriminatie bleef even groot. Onderzoeksleider Bram Lancee concludeerde dat sollicitanten zelf weinig kunnen doen en dat de oplossing bij werkgevers en overheid ligt.
Het moment waarop het misgaat, verklaart veel. Discriminatie vindt vooral plaats in de allereerste schifting, als iemand je naam ziet en besluit of hij verder leest. In latere fasen, wanneer werkgevers het hele cv bekijken, vonden onderzoekers geen extra discriminatie bovenop die eerste schifting.
Een sterk cv blijft nodig, want zonder kom je sowieso niet verder. Maar tegen die eerste schifting helpt het nauwelijks. Dus steek je energie liever in het aantal sollicitaties en in routes waarin je naam niet het eerste is wat een werkgever ziet, in plaats van in de zoveelste versie van je profieltekst.
Hoe herken je discriminatie bij een sollicitatie?
De meeste discriminatie zie je niet. Je krijgt geen reactie of een standaardafwijzing, en je weet nooit wie er wel werd uitgenodigd. Eén afwijzing zegt dus weinig, want een werkgever kan veel redenen hebben om voor een ander te kiezen.
Er zijn wel signalen die sterker zijn:
- Eisen in de vacature. Een maximumleeftijd of een eis als “moedertaal Nederlands” terwijl de functie daar niet om vraagt.
- Vragen in het gesprek. Vragen over je kinderwens, je geloof, je afkomst of je gezondheid horen niet in een sollicitatiegesprek. Lees meer over wat wel en niet mag in de sollicitatiecode.
- Een omslag na een onthulling. Het gesprek loopt goed tot je vertelt dat je zwanger bent of een beperking hebt, en daarna gaat het opeens snel.
- Opmerkingen over wie er past. Een recruiter die laat vallen dat “de klanten” of “het team” niet op iemand met jouw achtergrond zitten te wachten.
Niet elk onderscheid is verboden. Een werkgever mag bij gelijke geschiktheid voorrang geven aan een groep die in een functie ondervertegenwoordigd is, zoals vrouwen of mensen met een migratieachtergrond. En een eis die echt nodig is voor het werk mag ook als die sommige groepen benadeelt: van een docent Nederlands mag een werkgever perfect Nederlands verlangen.
Wat je zelf kunt doen
Je kunt discriminatie niet wegwerken met een beter cv, maar je kunt je zoektocht er wel op inrichten.
Reken op meer sollicitaties
Heb je statistisch gezien anderhalf keer zoveel brieven nodig als een ander, dan is een reeks afwijzingen geen oordeel over je kwaliteiten maar een rekensom. Richt je zoektocht daarop in. Solliciteer op meer vacatures per week en leg de lat hoger voordat je aan jezelf gaat twijfelen.
Het helpt ook om te weten dat discriminatie niet overal even sterk speelt. In het onderzoek van het TA Audit Institute behandelde 47% van de werkgevers alle sollicitanten gelijk, terwijl een kleinere groep op meerdere vlakken tegelijk ongelijk behandelde. Hoe meer werkgevers je benadert, hoe groter de kans dat je bij de eerste groep terechtkomt.
Kies routes waarin je naam niet als eerste telt
Omdat discriminatie vooral in de eerste schifting zit, helpt alles wat die schifting omzeilt. Word je aanbevolen via je netwerk, dan hoort een werkgever eerst over jou en ziet hij pas daarna je naam op een cv. Een stage of proefplaatsing laat zien wat je kunt voordat iemand hoeft te beslissen, een route die onderzoeker Lex Thijssen kansrijk noemde om vooroordelen weg te nemen.
Open hiring gaat nog een stap verder: wie zich als eerste inschrijft, krijgt de baan, zonder cv en zonder gesprek. Je vindt het vooral in functies waar diploma’s minder zwaar wegen, zoals in de horeca en de logistiek. Het aanbod is klein. Volgens UWV paste 6% van de werkgevers het in een jaar toe.
Solliciteer anoniem waar dat kan
Sommige werkgevers en bureaus werken met anonieme sollicitaties, waarbij je naam en leeftijd pas later zichtbaar worden. Dat haalt precies de eerste schifting weg. Het nadeel is dat je daarna alsnog op gesprek gaat, en daar kan het opnieuw spelen. Lees meer over anoniem solliciteren.
Bepaal zelf wat er op je cv staat
Je bent niet verplicht om je geboortedatum, nationaliteit, geloof of een foto op je cv te zetten. Laat je die weg, dan heeft een werkgever in de eerste schifting minder om op te reageren. Of dat in Nederland meetbaar meer uitnodigingen oplevert, is niet goed onderzocht, want je naam blijft staan. Lees meer over welke persoonsgegevens op je cv horen en over nationaliteit op je cv.
Melden en klagen: zo pak je het aan
Lang niet iedereen meldt discriminatie. Van de vrouwen die zwangerschapsdiscriminatie meemaakten, trok ongeveer een kwart aan de bel. Toch kost melden weinig, en de eerste stappen zijn gratis.
- Leg alles vast. Maak een screenshot van de vacaturetekst en bewaar alle mails. Schrijf na een gesprek direct op wat er is gezegd en door wie.
- Vraag de werkgever om uitleg. De Rijksoverheid adviseert om eerst contact op te nemen met de werkgever. Vraag concreet waarom je bent afgewezen. Komt er geen verklaring, dan heb je in elk geval een schriftelijke reactie.
- Meld het bij Discriminatie.nl. Dit is de website van de antidiscriminatiebureaus, waar je terechtkunt voor hulp en advies, ook als je twijfelt of het om discriminatie gaat. Bellen kan via 0800-0880.
- Vraag een oordeel aan bij het College voor de Rechten van de Mens. De procedure is gratis. Het oordeel is niet juridisch bindend, maar wel gezaghebbend, en een rechter moet er rekening mee houden.
- Stap naar de rechter. Het College kan geen schadevergoeding toekennen, een rechter wel. Juridisch advies krijg je bij het Juridisch Loket of bij je vakbond.
Wat de wet (nog) niet regelt
Discriminatie bij werving en selectie is verboden, maar niemand controleert vooraf hoe een werkgever selecteert. Een wet die de Arbeidsinspectie daar toezicht op zou geven, haalde het in de Eerste Kamer niet: 38 senatoren stemden tegen, 37 voor.
Er ligt een nieuw initiatiefvoorstel. Werkgevers en intermediairs met 25 of meer werknemers moeten daarin een werkwijze hebben die zorgt voor objectieve werving en selectie. De Raad van State adviseert het voorstel niet te behandelen zolang het niet is aangepast, dus wanneer er iets verandert, is onzeker.
Heb je nu een vacature of afwijzing die niet klopt, maak dan vandaag een screenshot van de vacaturetekst. Zodra een vacature is vervuld, verdwijnt de tekst meestal offline, en zonder die tekst heb je bij een melding weinig in handen.
