Solliciteren en discriminatie: hoe ga je hiermee om?

Je hebt een leuke baan gevonden, je hebt hard gewerkt aan je sollicitatiebrief en cv, maar ondanks je kwalificaties blijf je maar afgewezen worden. Voor veel mensen is dit helaas de realiteit. Discriminatie tijdens het solliciteren is een probleem dat nog steeds volop aanwezig is, ondanks alle inspanningen om dit tegen te gaan. Van etnische achtergrond tot leeftijd en zelfs geslacht, werkgevers laten zich vaak onbewust leiden door vooroordelen.

De impact van discriminatie bij solliciteren

Discriminatie op de arbeidsmarkt kan op verschillende manieren optreden.

• De voornaamste reden voor discriminatie tijdens sollicitatieprocedures wereldwijd is een arbeidsbeperking. Daar wordt onder verstaan een aandoening van cognitieve, psychische, lichamelijke of zintuiglijke aard. Voorbeelden zijn autisme, slechthorendheid, slechtziendheid, epilepsie, een spierziekte of een chronische depressie.
• In Europa wordt het vaakst gediscrimineerd op leeftijd. Een 50-plusser maakt zelfs 34% minder kans op een gesprek, na het insturen van een cv.
• Een andere etnische achtergrond leidt tot 29% minder kans op een gesprek.

Bron: Meta onderzoek Ugent

Uit alle studies blijkt: discriminatie bij sollicitanten blijft hoog. Hoewel het onderwerp geregeld wordt besproken en er wordt gehamerd op meer bewustwording is de pijnlijke constatering dat er tussen 2005 en 2020 niets is veranderd. Er is geen daling van de discriminatiecijfers geconstateerd.

Discriminatie arbeidsbeperking

Discriminatie op basis van een arbeidsbeperking komt helaas regelmatig voor op de arbeidsmarkt. Dit kan zich voordoen als werkgevers een kandidaat afwijzen of minder kansen bieden vanwege een fysieke, mentale of psychische beperking. Volgens de Wet gelijke behandeling op grond van handicap of chronische ziekte (WGBH/CZ) mogen werkgevers geen onderscheid maken tussen mensen met en zonder arbeidsbeperkingen tijdens het sollicitatieproces.

Dit betekent dat kandidaten met een beperking recht hebben op gelijke kansen, inclusief de verplichting voor werkgevers om redelijke aanpassingen te doen op de werkvloer als dat nodig is om hen te laten functioneren.

Voorbeelden van discriminatie kunnen zijn:

• Een werkgever die weigert iemand aan te nemen vanwege een fysieke beperking, ondanks dat deze persoon de functie wel aankan.
• Het niet aanpassen van werkplekken of werktijden voor iemand met een beperking, terwijl dit redelijk en mogelijk zou zijn.
• Sollicitatiegesprekken die abrupt eindigen zodra een arbeidsbeperking ter sprake komt, zonder dat de kandidaat een eerlijke kans krijgt.

Leeftijdsdiscriminatie

Een andere veelvoorkomende vorm van discriminatie is die op basis van leeftijd. Vooral oudere werkzoekenden ondervinden hier hinder van.

Zo blijkt uit recent onderzoek van het Sociaal Cultureel Planbureau dat de helft van werkzoekende 55-plussers discriminatie ervaart bij het vinden van een baan. Ook blijkt dat het voor ouderen veel moeilijker is om na het verlies van hun baan opnieuw aan het werk te komen.

Langdurige werkloosheid komt volgens cijfers van het CBS veel vaker voor onder oudere werklozen dan onder jongere werklozen. In 2018 was ruim twee-derde van de langdurig werklozen 45 jaar of ouder.

Deze vorm van discriminatie wordt vaak veroorzaakt door vooroordelen over de productiviteit en flexibiliteit van oudere werknemers.

Discriminatie niet-Nederlandse achtergrond

Uit onderzoek van de Universiteit van Amsterdam blijkt dat mensen met een niet-Nederlandse achtergrond 20% vaker geen reactie krijgen op hun sollicitatie. Vooral sollicitanten met een Ethiopische, Pakistaanse of Marokkaanse achtergrond moeten gemiddeld 2x zoveel sollicitaties sturen om uitgenodigd te worden voor een gesprek. Dit is vergeleken met sollicitanten van Duitse afkomst, die zelfs onder het gemiddelde aantal sollicitaties zitten​.

Deze vorm van etnische discriminatie is één van de hardnekkigste, en ondanks verschillende beleidsmaatregelen neemt dit probleem de laatste jaren alleen maar toe.

Daarnaast toont hetzelfde onderzoek aan dat ook religieuze discriminatie een grote rol speelt. Sollicitanten met een islamitische achtergrond krijgen bijvoorbeeld aanzienlijk minder reacties dan hun christelijke tegenhangers. Vooral vrouwen die een hoofddoek dragen, hebben 40% minder kans om uitgenodigd te worden voor een sollicitatiegesprek​.

Anoniem solliciteren als oplossing?

Er wordt steeds vaker gekeken naar manieren om discriminatie tijdens het solliciteren tegen te gaan. Een van de maatregelen die vaak wordt genoemd, is anoniem solliciteren.

Hierbij worden persoonlijke gegevens zoals naam, leeftijd en afkomst verborgen gehouden, waardoor werkgevers puur op basis van kwalificaties kunnen oordelen.

In Nederland zijn er verschillende experimenten gedaan met anoniem solliciteren, maar de resultaten zijn wisselend. Hoewel sommige studies aantonen dat het kan helpen, blijkt het geen waterdichte oplossing te zijn​.

Wat kun je zelf doen?

Als sollicitant kun je helaas niet altijd voorkomen dat je te maken krijgt met discriminatie, maar er zijn wel enkele dingen die je kunt proberen:

• Blijf positief en geef niet op: Hoewel het frustrerend kan zijn, is het belangrijk om vol te houden en je niet te laten ontmoedigen door afwijzingen.
• Bereid je goed voor: Zorg ervoor dat je cv en sollicitatiebrief zo professioneel mogelijk zijn, zodat je opvalt op basis van je kwalificaties.
• Netwerken: Het opbouwen van een professioneel netwerk kan je helpen om via via aan kansen te komen, zonder dat je direct afhankelijk bent van anonieme sollicitatieprocedures.

Hoe kunnen werkgevers discriminatie tegengaan?

Werkgevers mogen geen onderscheid maken in hun vacatureteksten, bijvoorbeeld door te vermelden dat ze specifiek op zoek zijn naar een man, vrouw of iemand van een bepaalde leeftijd. Het is wettelijk verboden om te discrimineren in een sollicitatieprocedure.

Dit betekent dat elke vorm van uitsluiting op basis van geslacht, leeftijd, afkomst, arbeidsbeperking of bijvoorbeeld zwangerschap niet is toegestaan. Als je bijvoorbeeld een functie niet krijgt omdat je zwanger bent of binnenkort wilt worden, dan valt dit onder discriminatie en is dit verboden volgens de wet. Discriminatie kan zich in veel verschillende situaties voordoen.

Voor werkgevers is het essentieel om bewust te zijn van hun eigen vooroordelen. Hier zijn enkele stappen die zij kunnen nemen om discriminatie tegen te gaan:

• Formaliseer sollicitatieprocedures: Door duidelijke, gestandaardiseerde procedures te hanteren, wordt het makkelijker om sollicitanten op basis van objectieve criteria te beoordelen.
• Diversity training: Het aanbieden van trainingen over diversiteit en inclusie kan het bewustzijn vergroten van onbewuste vooroordelen.
• Anonieme sollicitaties: Hoewel het geen perfecte oplossing is, kan anoniem solliciteren in sommige gevallen helpen om discriminatie te verminderen​.