Solliciteren met een beperking of handicap

Solliciteren is voor veel mensen spannend, maar met een beperking of handicap kan het voelen alsof er nog wat extra drempels zijn. Toch bepaalt je beperking veel minder je kansen dan je misschien denkt. Werkgevers kijken steeds vaker naar talent, motivatie en aanpassingsvermogen in plaats van naar beperkingen. In dit artikel lees je hoe je als werkzoekende met een beperking succesvol kunt solliciteren: van het vinden van een passende baan tot het voorbereiden van je gesprek — en hoe je op een goede manier omgaat met de vraag of je je beperking wel of niet bespreekt.

Wat wil je en wat kun je?

Iedereen die een baan zoekt moet zichzelf de vraag stellen: wat wil ik en wat kan ik? En als je een arbeidsbeperking hebt, zal de laatste vraag wat zwaarder wegen. Je zult eerlijk moeten zijn tegenover jezelf en je goed afvragen waar jij geschikt voor bent.

Het kan helpen om met een loopbaanadviseur te gaan praten over jouw mogelijkheden. Daar kun je ook bespreken waar je tegenaan loopt en wat je daar aan kunt doen.

Weet in ieder geval dat je niet alleen bent:

• In Nederland had eind 2019 61% van de 15- tot 75-jarigen een chronische beperking en/of langdurige psychische aandoening. Dat zijn 8 miljoen mensen. (Bron: CBS)
• In 2020 had ruim 60% van de 15- tot 75-jarigen met een chronische beperking en/of een langdurige psychische aandoening betaald werk. (Bron: CBS)
• In Nederland had eind 2022 22% van de 30- tot 65-jarigen met een chronische aandoening langdurig geen betaald werk. (Bron: CBS)

Passend werk

Uit onderzoek van de Patiëntenfederatie Nederland blijkt dat het hebben van een baan ook mensen met een chronische ziekte gelukkiger maakt.

De functies waar je op kunt solliciteren, hangt af van het soort beperking die je hebt. Een fysieke handicap zal je belemmeren in (zwaar) lichamelijk werk en een geestelijke beperking kan je weer belemmeren in een functie waar je met name met je hoofd bezig bent.

We zijn allemaal mensen en ieder mens heeft zijn of haar eigen beperking

De mogelijkheden op de arbeidsmarkt zijn tegenwoordig verrassend breed, ook wanneer je te maken hebt met een chronische ziekte of mentale uitdaging. Steeds meer werkgevers richten hun organisatie in op basis van talenten en draagkracht in plaats van beperkingen.

Wie bijvoorbeeld een verstandelijke beperking heeft, vindt steeds vaker betekenisvol werk bij sociale ondernemingen zoals Brownies & Downies, of via begeleide werkplekken bij gemeenten, fietsenwinkels, magazijnen of supermarkten.

Heb je dyscalculie of dyslexie? Ook dan zijn er volop kansen in sectoren waar taal of cijfers minder centraal staan — denk aan creatieve beroepen, zorg, of sociale dienstverlening. Lees meer over solliciteren met dyslexie.

En wat betreft autisme of ADHD: dat zijn geen beperkingen, maar vormen van neurodiversiteit. Het vraagt soms om een werkomgeving met meer structuur, rust of duidelijkheid, maar juist die kwaliteiten kunnen in veel functies een kracht zijn. Denk aan banen waarin precisie, focus of originaliteit worden gewaardeerd.

Werk en beperkingen

Er zijn heel veel soorten beperkingen en handicaps en daarom is het moeilijk om een compleet plaatje te maken. Dit is een globale indeling van mogelijke beperkingen en de gevolgen voor je baan of functie.

Fysieke beperking

Als je een fysieke of motorische beperking hebt, is je bewegingsmogelijkheid verstoord. Onder deze diverse groep beperkingen vallen onder meer mensen met onvrijwillige bewegingen (spasmen of tremors), coördinatieproblemen, verlamming, artritis en mensen met ontbrekende ledematen.

Er zijn steeds meer en betere hulpmiddelen beschikbaar voor deze groep mensen om toch volledig mee te kunnen doen op de werkvloer.

Mentale beperking

Er zijn grote verschillen tussen mensen met een verstandelijke beperking. Als je een verstandelijke beperking hebt, denk je minder snel dan leeftijdsgenoten. De mate waarin je verstandelijk beperkt bent, bepaalt voor een groot deel wat voor soort werk je kunt gaan doen.

Zintuiglijke beperking

Bij een zintuiglijke beperking werken één of meerdere zintuigen niet of minder goed. Meestal gaat het om een auditieve of visuele beperking. Een auditieve beperking betekent dat je doof of slechthorend bent. Iemand met een visuele beperking is blind of slechtziend.

• Ongeveer 8% van de beroepsbevolking (620.000 mensen) is visueel beperkt
• Ongeveer 5,4% (416.000 mensen) is slechthorend. Ruim 200.000 mensen melden problemen met ‘horen’ op het werk.

Chronische aandoening

Iemand met een chronische aandoening heeft langdurig last van dezelfde aandoening. Bekende chronische aandoeningen zijn diabetes, cystic fibrosis (taaislijmziekte), reuma en multiple sclerose.

Door je chronische aandoening of ziekte heb je misschien wat meer moeite met bepaalde taken op het werk. Bedenk wat je nodig hebt om te kunnen blijven werken. Als dit duidelijk is, kunnen werkgevers en collega’s je helpen om het werk, de indeling van je werk of je werkplek aan te passen.

Dyslexie

Ongeveer 5% van de volwassenen heeft een ernstige vorm van dyslexie. Dat kan veel stress opleveren in werksituaties. Onzekerheid, vermijdingsgedrag, stress en burn-out zijn vaak het gevolg.

Het blijkt dat werknemers met ernstige dyslexie moeite hebben om op niveau te presteren en zelfs moeite hebben een baan te vinden of te houden. Maar weet ook dat 40% (!) van de selfmade miljonairs dyslectisch is.

Bij het maken van een cv of schrijven van een sollicitatiebrief is het wel verstandig om iemand anders te vragen je document te checken. Lees meer over solliciteren met dyslexie.

Autisme

Ruim 1% van de Nederlanders, ongeveer 200.000 mensen, heeft een vorm van autisme.

Er is niet één bepaald soort werk dat bij je past als je autisme hebt. Mensen met autisme vind je in alle mogelijke sectoren. Autisme uit zich ook bij iedereen weer anders. Daarom is het belangrijk dat je ontdekt wat bij jou past. Autisme hoeft geen belemmering te zijn: verschillende soorten werk zijn mogelijk, afhankelijk van je talenten.

Kijk voor ervaringen op autisme.nl.

ADHD

Solliciteren met ADHD vraagt om een andere voorbereiding dan voor veel andere kandidaten. Mensen met ADHD hebben vaak sterke punten zoals creativiteit, energie en snel schakelen, maar kunnen ook moeite hebben met structuur of concentratie tijdens gesprekken.

Het helpt om te weten hoe je jouw talenten vertaalt naar voorbeelden die passen bij de functie. En om slim om te gaan met uitdagingen, bijvoorbeeld door hulpmiddelen te gebruiken of je werkstijl bespreekbaar te maken.

Lees meer over solliciteren met ADHD.

Solliciteren met een beperking: 7 tips

Er zijn gelukkig heel veel mogelijkheden om aan de slag te gaan als je een beperking hebt. Vaak vallen de mogelijkheden samen met het soort beperking dat je hebt en je eigen wil om iets te bereiken. We sommen 7 praktische tips voor je op.

1. Weet wat je wel kunt

Het is makkelijk om in de val te lopen van alleen bekijken wat je niet (meer) kunt.

Probeer vooral ook te bekijken wat je wel kunt.

Zoek naar voorbeelden van lotgenoten die werk hebben gevonden en bekijk wat je van hen kunt leren.

Voor bijna iedere beperking kun je online hulp vinden bij het zoeken naar een passende baan. Maak daar zoveel mogelijk gebruik van.

2. Blijf positief

Vecht niet tegen dingen die je niet kunt. Dit vreet namelijk energie en helpt je niet.

Probeer positief te blijven, ook als de zoektocht naar een nieuwe baan langer duurt dan je vooraf had gedacht.

Moeizame wegen leiden vaak naar mooie bestemmingen

Als je je arbeidsbeperking ter sprake brengt tijdens een sollicitatie, benoem vooral de mogelijkheden.

Heb je vanwege ziekte een gat in je cv? Vertel dan bijvoorbeeld dat je veel hebt geleerd over jezelf. Misschien heb je een andere activiteit gedaan of heb je geleerd om prioriteiten te stellen en voor jezelf op te komen.

3. Belicht de voordelen van je beperking

Buit je goede kanten uit in je sollicitatie.

Mensen met een beperking hebben vaak een groot doorzettingsvermogen en een drang om zichzelf te bewijzen.

Doordat je in het dagelijks leven ook met problemen kunt omgaan, kun je dat ook in je werk toepassen.

Zorg ervoor dat je dit naar voren laat komen in je sollicitaties.

4. Niet vermelden op cv of in je brief

Je bent niet verplicht je beperking te noemen in je cv of brief, behalve als de ziekte of handicap het uitoefenen van de functie onmogelijk maakt.

En onthoud:

Het doel van een cv is om een uitnodiging voor een sollicitatiegesprek te krijgen.

Ook tijdens het gesprek hoef je de beperking alleen te noemen als het relevant is voor je werk.

5. Wees open

Denk na over of en wanneer je je potentiële werkgever vertelt over je beperking.

Volgens de regels ben je alleen verplicht om te vertellen over beperkingen als het je in je werkzaamheden belemmert. Heb je een chronische ziekte waar je op de werkvloer weinig van merkt? Dan hoef je dit niet te vermelden.

Het hangt dus af van de gevolgen die de aandoening of handicap heeft voor het werk dat je gaat doen.

Als de chronische ziekte of handicap gevolgen heeft voor het uitvoeren van jouw functie dan moet je dat wel melden.

Tijdens een sollicitatiegesprek mogen er geen vragen gesteld worden over gezondheid of ziekteverzuim bij een vorige werkgever. Een werkgever mag wel vragen stellen die aangeven of je geschikt bent voor de functie. Bijvoorbeeld of je langdurig kunt zitten bij een administratieve functie.

6. Help de werkgever

Vaak weet de werkgever niet wat hij of zij kan verwachten bij het aannemen van een werknemer met een beperking. Probeer daarom de organisatie zoveel mogelijk te helpen. Zo laat je zien dat je meedenkt.

Vertel waar jij bij gebaat bent en wat voor jou geregeld moet worden voor een geschikte werkplek. Als werkgevers begrijpen wat het probleem is en hoe het kan worden opgelost, zullen ze sneller geneigd zijn om je aan te nemen.

Denk ook aan regelingen vanuit de overheid die beschikbaar zijn. Deze regelingen richten zich vooral op werknemers met een arbeidsongeschiktheidsuitkering.

7. Bereid je goed voor

Mag je op gesprek komen? Bedenk van tevoren hoe je bepaalde vragen wil gaan antwoorden. Wij hebben een overzicht gemaakt van de meestgestelde vragen tijdens een sollicitatiegesprek.

Loop alle vragen door en bedenk voor jezelf welk antwoord je zou geven. Een goede voorbereiding is vaak het halve werk.

Bespreek ik mijn beperking wel of niet?

Het is een vraag die veel sollicitanten bezighoudt: vertel je over je beperking, en zo ja, wanneer? Er bestaat geen vast recept, maar de algemene regel is: je beperking hoeft niet je introductie te zijn. Laat eerst zien wie je bent en wat je kunt bijdragen.

Tip 1. Wacht met toelichten tot later in het gesprek

Begin een sollicitatiegesprek niet met het onderwerp beperking. Jij bént niet je beperking, en die hoort dus ook niet in de eerste zin thuis. Richt je eerst op je motivatie, je ervaring en waarom jij goed past bij de functie.

Heb je een zichtbare beperking of handicap? Dan kun je dit kort benoemen tijdens het eerste gesprek. Geef vooral aan dat je situatie geen invloed heeft op je functioneren. Een werkgever mag bovendien niet naar je gezondheid vragen, dus je bent niet verplicht hierover te vertellen.

Heb je aanpassingen nodig op de werkplek, bijvoorbeeld vanwege een fysieke beperking? Breng dit pas ter sprake in een later stadium — bijvoorbeeld bij een tweede gesprek of tijdens de arbeidsvoorwaarden. Op dat moment is de werkgever al overtuigd van jouw kwaliteiten en denkt men eerder mee in oplossingen.

Tip 2. Houd het kort en positief

Je beperking is een onderdeel van je verhaal, maar niet het hoofdonderwerp. Noem het kort, helder en met een positieve toon. Benadruk wat je wél kunt, welke kwaliteiten je toevoegt en hoe je eventuele uitdagingen goed hebt leren hanteren. Zelfvertrouwen maakt meer indruk dan een lange uitleg.

Tip 3. Blijf volhouden, ook na een afwijzing

Een afwijzing kan hard aankomen, zeker als je het gevoel hebt dat je beperking misschien een rol speelde. Laat je daardoor niet ontmoedigen. Vraag vriendelijk om feedback bij de recruiter of HR-manager, zodat je leert wat je volgende keer anders kunt doen. En praat erover met mensen in je omgeving — delen helpt om snel weer op te laden. De juiste baan komt echt voorbij als je blijft zoeken.