Doktersbezoek onder werktijd: dit zijn je rechten

Je werkt van 9 tot 5, maar je huisarts en tandarts ook. Hoe plan je dan een afspraak in? Er is geen specifieke wet die doktersbezoek onder werktijd regelt. Maar dat betekent niet dat je nergens recht op hebt. In de Wet Arbeid en Zorg (WAZO) en het Burgerlijk Wetboek staan regels die ook op artsbezoek van toepassing zijn. In dit artikel lees je wanneer je recht hebt op vrij, of je wordt doorbetaald en hoe je het bespreekt met je werkgever.

Regels voor doktersbezoek onder werktijd

Er bestaat geen “wet doktersbezoek”. Maar er zijn 3 wettelijke kaders die relevant zijn:

1. Wet Arbeid en Zorg (WAZO). In de WAZO staat dat je recht hebt op kort verzuimverlof bij een artsbezoek dat spoedeisend, onvoorzien of redelijkerwijs niet buiten werktijd te plannen is. Tijdens dit verlof betaalt je werkgever je loon gewoon door.

2. Goed werknemerschap en goed werkgeverschap (BW 7:611). Van jou als werknemer wordt verwacht dat je doktersafspraken zoveel mogelijk buiten werktijd plant. Maar van je werkgever wordt verwacht dat hij meedenkt als dat niet lukt. Het is een kwestie van redelijkheid, van twee kanten.

3. Arbeidstijdenwet. Voor zwangerschapscontroles gelden aparte regels. Daarover meer verderop.

Naast deze wettelijke regels kan je cao of personeelshandboek aanvullende afspraken bevatten. Sommige cao’s geven je bijvoorbeeld recht op een bepaald aantal uren per jaar voor medische afspraken. Check dit altijd.

Wanneer heb je recht op vrij?

Het hangt af van het type afspraak:

• Spoedeisend of onvoorzien. Moet je acuut naar de huisarts of de eerste hulp? Dan heb je recht op calamiteitenverlof of kort verzuimverlof. Je werkgever moet je hiervoor vrijgeven én je loon doorbetalen. Denk aan plotselinge pijnklachten, een ongeluk of een spoedverwijzing.
• Niet buiten werktijd te plannen. Sommige afspraken zijn niet spoedeisend, maar wel onmogelijk buiten werktijd te plannen. Denk aan een controle bij een specialist die alleen op dinsdag ochtend spreekuur heeft. In dat geval heb je volgens de WAZO ook recht op kort verzuimverlof met doorbetaling.
• Routine-afspraak, wel buiten werktijd te plannen. Een standaard controle bij de tandarts? Dan mag van jou verwacht worden dat je die buiten werktijd plant. Lukt dat echt niet? Dan moet je werkgever meedenken (goed werkgeverschap), maar hij is niet verplicht je vrij te geven.

In de praktijk geven de meeste werkgevers je gewoon vrij voor een doktersafspraak, op voorwaarde dat je het tijdig aankondigt en de uren op een ander moment inhaalt.

Doktersbezoek en je loon

Of je wordt doorbetaald hangt af van de situatie:

• Calamiteitenverlof of kort verzuimverlof. Je werkgever betaalt je loon volledig door. Dit geldt bij spoedeisende of niet-buiten-werktijd-te-plannen afspraken.
• Routine-afspraak. Geen wettelijk recht op doorbetaling. Je werkgever kan je vragen om de gemiste uren in te halen, of om vakantie-uren of atv-uren op te nemen.
• CAO-regeling. Sommige cao’s geven recht op een aantal uren per jaar voor artsbezoek mét doorbetaling. Check je cao of personeelshandboek.

Je werkgever mag je niet verplichten om vakantiedagen op te nemen voor een artsbezoek. Vakantiedagen zijn bedoeld om uit te rusten. Maar als je werkgever extra uren beschikbaar stelt voor medische afspraken (buiten de wettelijke vakantiedagen), kan hij wel verwachten dat je die eerst opmaakt.

Parttime werken en doktersbezoek

Als je parttime werkt, wordt er extra van je verwacht dat je afspraken plant op je vrije dagen. Dat is logisch: je hebt meer mogelijkheden om buiten werktijd naar de arts te gaan.

Lukt dat toch niet? Bijvoorbeeld omdat de specialist alleen spreekuur heeft op een dag dat jij werkt? Dan gelden dezelfde regels als hierboven. Je werkgever mag niet zomaar weigeren om mee te denken, ook niet als je parttime werkt.

Zwangerschapscontroles

Voor controles bij de verloskundige of gynaecoloog tijdens je zwangerschap gelden aparte regels. In de Arbeidstijdenwet staat dat je altijd recht hebt op vrij voor zwangerschapscontroles, ook als die onder werktijd vallen. Je werkgever moet je hiervoor verlof geven en je salaris volledig doorbetalen. Hier valt niet over te onderhandelen. Lees meer in het artikel over solliciteren als je zwanger bent.

Zorgverlof voor een familielid

Moet je een familielid begeleiden naar het ziekenhuis? Dan kun je mogelijk aanspraak maken op kortdurend zorgverlof. De voorwaarde is dat de persoon direct afhankelijk is van jouw verzorging. Iemand bezoeken die al in het ziekenhuis opgenomen is en verzorging krijgt, valt hier niet onder.

Tijdens kortdurend zorgverlof betaalt je werkgever minimaal 70% van je loon door (en minimaal het minimumloon). Je hebt recht op maximaal 2 keer je wekelijkse arbeidsduur per jaar. Werk je 32 uur per week? Dan heb je recht op 64 uur zorgverlof per jaar.

Met je kind naar de dokter

Moet je kind naar de huisarts of tandarts? Een routineafspraak valt niet automatisch onder zorgverlof. Je wordt geacht dit buiten werktijd te regelen.

Maar is het spoedeisend en ben jij de enige die je kind kan begeleiden? Dan kun je aanspraak maken op calamiteitenverlof met volledige doorbetaling. Denk aan een spoedbezoek aan de huisarts of de eerste hulp.

In de praktijk zijn de meeste werkgevers hier flexibel in. Een kind dat ziek is, begrijpt iedereen. Bespreek het met je leidinggevende en zoek samen naar een oplossing.

Hoe bespreek je het met je werkgever?

In de meeste gevallen is een kort gesprek met je leidinggevende voldoende. Hier zijn een paar tips:

• Geef het tijdig aan. Weet je dat je volgende week een afspraak hebt? Geef het zo vroeg mogelijk door. Hoe eerder je het meldt, hoe makkelijker je werkgever kan plannen.
• Stel een oplossing voor. “Ik heb dinsdag om 10 uur een afspraak bij de specialist. Ik werk die uren ’s middags in, als dat goed is.” Dat is een stuk sterker dan alleen zeggen dat je weg moet.
• Weet wat er in je cao staat. Als je cao een regeling bevat voor doktersbezoek, noem die dan. Dat voorkomt discussie.
• Wees redelijk. Plan je afspraken zoveel mogelijk aan het begin of einde van de werkdag. Dat minimaliseert de overlast en laat zien dat je er rekening mee houdt.

Check altijd je cao

De wet is het uitgangspunt, maar je cao of personeelshandboek kan gunstigere regels bevatten. Sommige cao’s geven je bijvoorbeeld recht op:

• Een bepaald aantal uren per jaar voor artsbezoek met doorbetaling van loon
• Bijzonder verlof voor medische behandelingen die meerdere afspraken vereisen
• Extra regels voor specifieke situaties, zoals chronische aandoeningen

Weet je niet welke cao voor jou geldt? Vraag het aan je HR-afdeling of check je arbeidsovereenkomst. Je kunt ook op de website van de Rijksoverheid checken hoe je erachter komt welke cao voor jou geldt.