Je hebt atv-uren opgebouwd, maar wat kun je er eigenlijk mee, en waarin verschillen ze van adv? Veel werknemers weten het niet precies, en dat is begrijpelijk. Zelfs vakbonden, salarisverwerkers en cao-teksten hanteren verschillende definities. In dit artikel staat wat atv- en adv-dagen zijn, hoe je ze opbouwt, wanneer je ze opneemt en wat je rechten zijn.
Inhoudsopgave
Wat zijn atv- en adv-dagen?
Atv staat voor arbeidstijdverkorting, adv voor arbeidsduurverkorting. Officieel schrijf je beide afkortingen met kleine letters, maar je ziet ze vaak in hoofdletters. Het zijn allebei extra vrije dagen die je opbouwt door meer uren te werken dan in je contract staan.
Het idee stamt uit de jaren 80. Bedrijven verkortten de werktijd om het beschikbare werk over meer mensen te verdelen en zo de werkloosheid terug te dringen, zoals Cumela beschrijft. Die achtergrond verklaart ook waarom je atv vooral tegenkomt in sectoren als de bouw, de metaal en techniek en de afbouw, en veel minder op een gemiddeld kantoor.
Op een atv- of adv-dag word je gewoon doorbetaald. Het is dus geen onbetaald verlof.
Het verschil tussen atv en adv
Hier gaat het vaak mis, ook op websites die het stellig uitleggen. In de praktijk worden atv en adv door elkaar gebruikt en betekenen ze meestal hetzelfde: extra betaalde vrije tijd bovenop je vakantiedagen. De meest gangbare technische scheiding is deze:
Adv. Je gebruikt de opgebouwde uren voor een kortere werkweek. Denk aan elke week een middag vrij, elke maand een hele dag, of standaard wat later beginnen en eerder weg. Je werkweek wordt structureel korter.
Atv. Je krijgt hele of halve roostervrije dagen die apart worden ingepland. Vaak wijst je werkgever die dagen aan, bijvoorbeeld rond de kerst of in een vast jaarschema. Doet je werkgever dat niet, dan plan je ze zelf in overleg.
Let op dat dit onderscheid niet in de wet staat en dat bronnen elkaar tegenspreken. De vakbond CNV en uitzendorganisatie Randstad hanteren de indeling hierboven, maar veel werkgevers gebruiken de termen als synoniem. Wat voor jou geldt, hangt volledig af van je cao of arbeidsvoorwaarden, niet van de letters atv of adv zelf.
Zo werkt de opbouw in de praktijk. Stel dat je contract uitgaat van 38 uur per week, maar dat je er feitelijk 40 werkt. Die 2 extra uren spaar je op. Na 4 weken heb je 8 uur bij elkaar, oftewel 1 hele vrije dag. Je krijgt loon voor de 38 uur uit je contract. De extra uren worden niet apart uitbetaald, maar omgezet in vrije tijd.
Heb je recht op atv of adv?
Anders dan vakantiedagen zijn atv en adv niet wettelijk verplicht. Je hebt er dus niet automatisch recht op. Bij veel werkgevers bestaan ze helemaal niet.
Of jij ze opbouwt, staat in een van deze documenten:
- Cao. De collectieve arbeidsovereenkomst van je sector.
- Arbeidsovereenkomst. De afspraken in je eigen contract.
- Personeelshandboek of bedrijfsregeling. Interne afspraken van je werkgever.
Omdat atv en adv geen wettelijk recht zijn, gelden er andere regels dan voor vakantiedagen. De belangrijkste verschillen op een rij, waarbij je werkgever hier in je cao van kan afwijken:
| Vakantiedagen | Atv en adv | |
|---|---|---|
| Wettelijk verplicht | Ja | Nee |
| Opbouw tijdens ziekte | Ja | Meestal niet |
| Vervalt aan het eind van het jaar | Nee (wettelijke dagen na 6 maanden) | Meestal wel, afhankelijk van cao |
| Uitbetalen als loon toegestaan | Nee, behalve bij uit dienst | Ja, als de cao dat regelt |
| Uitbetaald bij ontslag | Ja | Meestal niet |
Wil je precies weten wat voor jou geldt, kijk dan altijd eerst in je eigen cao of arbeidsvoorwaarden. Kom je er niet uit, dan kan een vakbond je verder helpen.
Hoeveel atv-dagen bouw je op?
Hoeveel atv of adv je per jaar opbouwt, hangt af van je cao en van het aantal uren dat je werkt. Een paar concrete voorbeelden maken dat duidelijk. In de cao Groen, Grond en Infrastructuur bouwt een werknemer 13 atv-dagen per jaar op, ongeacht of het contract 38 of 40 uur is (bron: Cumela). In de afbouwsector hebben werknemers met een fulltime dienstverband recht op 10 atv-dagen, of in plaats daarvan een opslag van 3,98% op het brutoloon, terwijl de normale werkweek daar 37,5 uur telt (bron: Flexpedia).
Werk je in deeltijd, dan bouw je atv naar rato op. Bij de helft van de uren krijg je dus ongeveer de helft van de dagen. Datzelfde geldt als je van voltijd naar deeltijd gaat.
Atv-dagen opnemen
Of je een atv-dag zelf mag inplannen of dat je werkgever dat bepaalt, verschilt per regeling. Vaak wijst de werkgever bij atv een deel van de dagen verplicht aan en mag je de rest zelf kiezen. Voor de dagen die je zelf inplant, gelden een paar veelvoorkomende situaties.
Atv-dag of vakantiedag?
Atv-dagen vervallen meestal sneller dan vakantiedagen, namelijk aan het eind van het jaar. Heb je in december nog van beide over, neem dan eerst je atv-dagen op en bewaar je vakantiedagen voor het nieuwe jaar. Die blijven langer geldig.
Atv-dag of bijzonder verlof?
Voor grote gebeurtenissen zoals een overlijden, een huwelijk of een verhuizing krijg je vaak bijzonder verlof. Daar hoef je dan geen atv voor op te nemen. Doktersbezoek valt daar meestal niet onder, tenzij je cao dat wel regelt. Een atv-dag is dan een handige oplossing als het echt niet buiten werktijd kan, bijvoorbeeld voor een afspraak overdag of als je kind ziek is en er geen opvang is.
Ziek op een atv-dag?
Atv is niet bedoeld om op te nemen als je ziek bent. Dan meld je je ziek volgens het verzuimprotocol van je werkgever, met behoud van loon. Je werkgever mag je niet verplichten om een atv- of vakantiedag op te nemen omdat je ziek bent, ook niet voor alleen de eerste dag. Gebeurt dat toch, dan kun je dat melden bij de Nederlandse Arbeidsinspectie of je vakbond.
Word je ziek op een dag die al als atv-dag gepland stond, dan krijg je die dag in de meeste gevallen niet terug. Ook hier bepaalt je cao het precieze antwoord.
Kun je atv-dagen laten uitbetalen?
Soms wel. Anders dan bij vakantiedagen mag je werkgever atv- en adv-uren als loon uitbetalen, als daar afspraken over zijn gemaakt. Dat gebeurt op 2 manieren: via een vaste toeslag op je brutoloon, of door opgebouwde uren tegen een percentage van je loon uit te keren. De afbouwsector laat beide vormen zien, met de keuze tussen dagen of een opslag van bijna 4%.
Staat er in je cao, contract of personeelshandboek niets over uitbetalen, dan heb je er geen recht op. Je werkgever hoeft de uren dan niet in geld om te zetten.
Wat gebeurt er met atv-dagen bij ontslag?
Neem je ontslag of word je ontslagen, dan vervallen je opgebouwde atv- en adv-dagen meestal. In tegenstelling tot vakantiedagen worden ze niet uitbetaald, tenzij je cao dat expliciet regelt. Je krijgt wel vaak de kans om resterende dagen vóór je vertrek nog op te nemen. Vraag dit dus na zodra je weet dat je weggaat, zodat je geen opgebouwde tijd kwijtraakt.
Verdwijnen atv-dagen?
Een ontwikkeling die de meeste uitleg over atv onbenoemd laat: de dagen zijn langzaam op hun retour. Ze zijn ontstaan in een tijd met hoge werkloosheid, maar op de huidige krappe arbeidsmarkt horen werkgevers ze steeds vaker aan als “niet meer van deze tijd”.
Het gevolg is dat atv in cao-onderhandelingen steeds vaker wordt afgekocht of omgezet in loon. De afbouwsector, met een keuze tussen 10 vrije dagen of een vaste opslag op het salaris, is daar een voorbeeld van. Voor jou als werknemer betekent dit dat de vraag “hoeveel atv-dagen heb ik” steeds vaker verschuift naar “zijn het nog dagen, of is het inmiddels een toeslag op mijn loon geworden”. Controleer daarom bij een nieuwe cao of nieuwe baan wat er precies met de atv-regeling is afgesproken.
Atv is niet hetzelfde als werktijdverkorting
Tot slot een verwarring die vaak voorkomt. Arbeidstijdverkorting (atv) gaat over jouw vrije dagen. Werktijdverkorting (wtv) is iets heel anders: dat is een regeling van de overheid waarmee werkgevers compensatie kunnen aanvragen als ze tijdelijk te weinig werk hebben, bijvoorbeeld door een crisis. De 2 termen lijken op elkaar, maar hebben niets met elkaar te maken. Kom je het woord werktijdverkorting tegen in een bericht over je eigen vrije dagen, dan is vrijwel zeker atv bedoeld.
